Nieuwe inzichten na cafébrand Volendam

In café 't Hemeltje kwamen in de nieuwjaarsnacht van 2001 veertien jongeren om het leven. 180 anderen liepen zware brandwonden op. Het grote aantal zette artsen en hulpverleners aan het denken. Nu blijkt dat de brand niet alleen slachtoffers kent, maar ook de aanzet is geweest voor internationale ontwikkelingen.

Roelf Breederveld, hoofd van het brandwondencentrum in Beverwijk, zegt dat een ramp of oorlog wel vaker aanjager is van vernieuwing. 'Denk bijvoorbeeld aan de ontwikkeling van penicilline in WOII.' Door de cafébrand, zegt hij, gaan gewonden nu niet meer automatisch naar een brandwondencentrum.
 
Smartphones
Dat raakt bij een grote brand al snel overbelast, legt hij uit. 'Mensen die relatief kleine wonden op de huid hebben, maar wel ernstige brandwonden op de longen, kunnen prima behandeld worden in een ziekenhuis met een goede intensive care. Het is niet acuut nodig ze over te plaatsen naar een brandwondencentrum.'
De cafébrand bracht Breederveld op het idee camera’s te gebruiken om de ernst van brandwonden vast te stellen. Eerstehulpafdelingen van Nederlandse ziekenhuizen krijgen volgend jaar de ‘teleburn’: een smartphone die beelden naar een brandwondencentrum stuurt. Daar wordt vastgesteld welke zorg nodig is.
Specialisten van het centrum geven daarnaast cursussen aan ambulancepersoneel en artsen van andere ziekenhuizen, om brandwonden beter te herkennen en te kunnen behandelen. En samen met Australische artsen geven de Nederlanders cursussen in China en Maleisië. In Australië bestonden zulke cursussen al.
 
Kunsthuid
De brand in Volendam zorgde ook voor een stroomversnelling in het gebruik van kunsthuid; een stof die de echte huid de kans geeft zich te herstellen. In Indonesië werd een nieuwe toepassing ontwikkeld na de aanslag op een discotheek op Bali in 2002: een celspray. Die methode wordt nu ook in Nederland gebruikt.
Plastisch chirurg Paul van Zuijlen behandelt na 10 jaar nog altijd slachtoffers uit Volendam. Ze komen nu met stroeve littekens of voor het verfraaien van de huid. 'Huid in de nek zorgt voor problemen omdat het gaat trekken.'
Hij probeert de huid op te schuiven naar een plek waar het nodig is en laat daarbij de bloedvaten intact. 'Dat gebeurde niet altijd. Door deze nieuwe manier van denken, kunnen we veel succesvoller werken. Ik vond dat bij deze patiënt echt een eyeopener.'

Brandweer
Niet alleen de medische wereld ontwikkelt zich op deze manier. De ramp in Volendam leverde ook de brandweer nieuwe inzichten op, vooral bij het voorkomen van grote branden. Vlak na de cafébrand ging de brandweer intensief controleren in de horeca.
Maar dat leverde aanvankelijk nauwelijks resultaat op, zegt Charles Meijer van de Nederlandse Vereniging voor Brandweerzorg en Rampenbestrijding. 'Toen hebben we een omslag gemaakt. We hebben de verantwoordelijkheid weer neergelegd op de plaats waar die thuishoort, dus bij de gebruiker of eigenaar.'
Die moest zich bewust worden van de risico's, zegt Meijer. 'In eerste instantie was ongeveer 30 procent van de horeca in orde. Maar bij controles die 6 of 7 jaar na de brand in Volendam hebben plaatsgevonden, konden we constateren dat 80 à 90 procent in orde was.'
 
Jammer maar waar
Deze ervaringen maken dat de Nederlandse brandweer ook in gesprek wil komen met verantwoordelijken buiten de horeca, zoals scholen of winkelcentra. Of in privésituaties, bij mensen thuis. Dat zoiets pas kan nadat er een ramp heeft plaatsgevonden, zegt Meijer, is jammer. 'Maar absoluut waar.'